4857 sayılı İş Kanunu’nda saatlik izin diye bir kurum düzenlenmemiştir; Kanun yalnızca mazeret iznini (Ek 2. madde) ve yıllık iznin bölümler hâlinde kullanılmasını tanır. Saatlik izinlerin toplanıp yıllık izne mahsup edilmesi mümkün değildir. Uygulamada üç yol vardır: izin saatleri kadar ücretten kesinti yapmak (sözleşmede ya da işyeri uygulamasında öngörülmüş olmak kaydıyla), izni mazeret izni sayıp kesinti yapmamak, ya da 64’üncü madde kapsamında telafi çalışması yaptırmak.
Güncellik notu: Aşağıda anılan idari para cezası 2019 yılına aittir. Güncel tutarlar için Yıllık Parametreler sayfasına bakınız.
Kanunda Saatlik İzin Var mı?
4857 sayılı İş Kanunu’nda “saatlik izin” düzenlenmemiş olup, Ek 2. maddesinde “mazeret izni” düzenlemesine yer verilmiştir. Burada mazeret izni; evlenme, evlat edinme, ölüm, doğum, hastalık vb. hallerini kapsamaktadır.
Yıllık İznin Bölümler Hâlinde Kullanılması
Yıllık izin ise; işçi ve işverenin anlaşması ile iznin bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilmektedir. Burada amaç, işçinin Anayasa’da yerini bulan dinlenme hakkının etkin ve verimli kullanılmasını sağlamaktır. Bölümler halinde kullanma, özellikle dini ve ulusal bayramlarda, bayram arife günlerinde, işçinin özel işlerinin olduğu günlerde “yarım gün” izin almayı kolaylaştırmak, 1 günlük izin kullanabilmek amacına matuftur. Elbette, burada işverenin her zaman yönetim hakkı kapsamında takdir hakkı bulunmaktadır.
Saatlik İzin Yıllık İzne Mahsup Edilebilir mi?
4857 sayılı Kanunun 46 ve 55. maddelerine göre; işveren tarafından verilen diğer izinler yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller arasında sayılmakta, 1 haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri çalışılmış günler gibi hesaba katılmaktadır.
4857 sayılı Kanunun 56. maddesinin dördüncü fıkrasında; işveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilememektedir.
Bu durumda saatlik izinlerin toplanıp yıllık izne mahsup edilmesi mümkün değildir.
Çözüm Yolları
1: Ücretten Kesmek: İşçinin ay içinde aldığı ve işveren tarafından verilen izin saatleri toplanarak kaç saate denk geliyorsa o kadar tutarda ücreti kesilebilir. Bunun için iş sözleşmesinde veya işyeri uygulamalarında bu husus işçi tarafından bilinmelidir/işçiye tebliğ edilmelidir. Bu izin o halde ücretsiz olacaktır.
2: Mazeret İzni Şeklinde Kabul Etmek: Bu durumda işçiden herhangi bir ücret kesintisi yapılmaz.
3: Telafi Çalışması Yaptırmak: 4857 sayılı Kanunun 64. maddesine göre; işçinin talebi ile kendisine işveren tarafından izin verilmesi halinde, bu izinli olduğu saat ve günler için;
- İşveren çalışılmayan bu saat/günler için telafi çalışmasını 2 ay içinde yaptırmalıdır.
- Bu yapılan telafi çalışmaları için fazla çalışma ücreti ödenmez.
- Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz.
- Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
- Yukarıdaki esaslara uyulmaması halinde bu kapsamda çalıştırılan her işçi için işverene (2019 yılı için) 416 TL idari para cezası uygulanır.
Telafi Çalışmasında Bildirim
İş sözleşmesinde telafi çalışması ile ilgili düzenleme yok ise, sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde İş Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri uygulanır şeklinde hüküm varsa, ekstra yazılı olarak işçiye bu konuda bildirim yapmaya gerek yoktur. Sözleşmesinde hüküm yoksa öncelikle bu durum bir genelge, genel yazı şeklinde tüm personele duyurulmalıdır. Ayrıca telafi çalışması yapılacak günler için de yazılı bir bildirim yapmakta yarar var. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 7’nci maddesine göre; telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın hangi nedene dayandığını açık olarak belirtmek, hangi tarihte çalışmaya başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır. İşçi saatlik izin karşılığında telafi çalışması yapacağı hususunda iradesini belirtmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Saatlik izin kanunda var mı?
Hayır. 4857 sayılı Kanun’da saatlik izin düzenlenmemiştir; Ek 2. maddede mazeret izni düzenlenmiştir.
Saatlik izinler toplanıp yıllık izinden düşülebilir mi?
Hayır. 56’ncı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca işverence verilen diğer ücretli/ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez.
Yıllık izin en az kaç gün bölünebilir?
Taraflar anlaşırsa iznin bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.
Telafi çalışmasının sınırları nedir?
2 ay içinde yaptırılmalı, fazla çalışma ücreti ödenmez, günlük en çok çalışma süresini aşmamak kaydıyla günde 3 saatten fazla olamaz ve tatil günlerinde yaptırılamaz.
Telafi çalışması için bildirim gerekir mi?
İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 7’nci maddesine göre işveren, çalışmanın hangi nedene dayandığını açıkça belirtmek ve hangi tarihte başlanacağını ilgili işçilere bildirmek zorundadır.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 sayılı İş Kanunu (Ek 2, 46, 55, 56 ve 64’üncü maddeler)mevzuat.gov.tr
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği (7’nci madde)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (50’nci madde – dinlenme hakkı)mevzuat.gov.tr
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.