Mahmut Akman
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 08.11.2026
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında iş ilişkisini doğrudan etkileyen “zorlayıcı sebepler” (mücbir sebepler), işçinin ve işverenin fesih hakları bakımından Kanun’un 24/III ve 25/III maddelerinde ikili bir ayrımla düzenlenmiştir. İşyerinde işin bir haftadan fazla süreyle durması işçiye haklı fesih imkânı vererek kıdem tazminatına hak kazandırırken (m. 24/III); işçiyi çalışmaktan alıkoyan çevresel veya bireysel zorlayıcı nedenlerin 1 haftayı aşması durumunda ise işverene fesih hakkı tanınmakta (m. 25/III), ancak işverenin bu maddeye dayanarak yapacağı fesihlerde kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü aynen devam etmektedir.
Düzenlemenin ve Maddelerin Kapsamı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/III, 25/III ve 40 ıncı maddeleri ile yerleşik Yargıtay içtihatları çerçevesinde zorlayıcı sebeplerin uygulanma esasları şunlardır:
- İşçinin Haklı Feshi (İş Kanunu m. 24/III):İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebeplerin (doğal afet, yangın, sel, hammadde temin edilememesi gibi işletme dışından gelen kaçınılmaz olaylar) ortaya çıkması halidir.
- Örnek Yargıtay Kararı: İşyerinde hammadde yokluğuna dayalı zorunlu sebeple işin 1 haftadan fazla durması halinde işçi bildirimsiz olarak iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır (Yargıtay 9. HD, 07.07.1978 T., E. 1778, K. 1905).
- İşverenin Haklı Feshi (İş Kanunu m. 25/III):İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin (işçinin çevresinde gelişen karantina, sel baskını, ulaşımın kesilmesi veya acil ağır ailevi durumlar) ortaya çıkması durumudur.
- Örnek Yargıtay Kararı: Çocuğunun ağır hastalığı sebebiyle işverene önceden haber veremeden memleketine giderek çocuğunu hastanede tedavi ettiren işçinin mazeretinin tıbbi belgelerle doğrulanması halinde, iş sözleşmesinin devamsızlık gerekçesiyle tazminatsız (m. 25/II) feshedilmesi yasaya aykırıdır; olay zorlayıcı sebep (m. 25/III) kapsamında değerlendirilmelidir (Yargıtay 9. HD, 14.09.1987 T., E. 1987/6643, K. 1987/7817).
- 1 Haftalık Askı Süresi ve Yarım Ücret (İş Kanunu m. 40):Gerek m. 24/III gerekse m. 25/III kapsamındaki zorlayıcı nedenlerde iş sözleşmesi derhal feshedilemez. İlk 1 haftalık süre sözleşmenin askıda kaldığı süredir. İşveren bu 1 haftalık bekleme süresi boyunca işçiye her gün için yarım ücret ödemekle yükümlüdür. 1 haftalık süre dolmadan taraflar fesih hakkını kullanamaz.
Kimler Etkileniyor?
4857 sayılı Kanun’un 24/III ve 25/III maddeleri kapsamındaki uygulamalardan etkilenen taraflar:
- Doğal afet, salgın, hammadde/lojistik krizi veya idari kapatma nedeniyle faaliyeti duran işyerlerindeki tüm işverenler ve çalışanlar
- Kişisel/ailesel mücbir sebepler, ağır hastalık veya afet halleri nedeniyle işyerine gelemeyen 4/a (SSK) kapsamındaki sigortalılar
- Devamsızlık (Kod-48) ve zorlayıcı sebep fesihlerini yürüten İnsan Kaynakları departmanları, Personel/Özlük birimleri
- İşe iade, kıdem tazminatı ve feshin geçersizliği davalarını yürüten İş Hukuku Avukatları ve Arabulucular
24/III ve 25/III Zorlayıcı Sebep Karşılaştırma Matriksi
| İnceleme Boyutu | İşçinin Feshi (İş K. m. 24/III) | İşverenin Feshi (İş K. m. 25/III) |
| Zorlayıcı Olayın Yeri | İşyerinde gerçekleşir (İşyeri durur). | İşçinin şahsında/çevresinde gerçekleşir (İşçi gelemez). |
| Bekleme Süresi | 1 hafta (Askı süresi) | 1 hafta (Askı süresi) |
| Askı Süresi Ücreti | İlk 1 hafta boyunca günde yarım ücret (m. 40) | İlk 1 hafta boyunca günde yarım ücret (m. 40) |
| Kıdem Tazminatı | Ödenir (1 yılı doldurmuşsa) | Ödenir (1 yılı doldurmuşsa) |
| İhbar Tazminatı | Ödenmez (Haklı fesih niteliğindedir) | Ödenmez (Haklı fesih niteliğindedir) |
| SGK Çıkış Kodu | Kod 24 (İşçi tarafından zorlayıcı nedenle fesih) | Kod 27 (İşveren tarafından zorlayıcı nedenle fesih) |
Operasyonel Kontrol Listesi
Yanlış Yorumlanabilecek Noktalar
İşverenin m. 25/III uyarınca “zorlayıcı nedenle” fesih yapması, bu feshin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (m. 25/II) gibi tazminatsız olacağı anlamına gelmez. Zorlayıcı nedene dayalı fesihlerde ihbar tazminatı ödenmez ancak en az 1 yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatının ödenmesi zorunludur. Ayrıca olay gerçekleştiği gün fesih yapılamaz; kanunun aradığı 1 haftalık askı süresinin dolması beklenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Zorlayıcı nedenle işten çıkarılan işçi kıdem tazminatı alır mı?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/III veya m. 24/III uyarınca zorlayıcı sebeplerle yapılan fesihlerde, işçinin en az 1 yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı ödenir.
İşyerinde üretim 1 hafta durursa işçi hemen istifa edebilir mi?
1 haftalık bekleme süresi dolduktan sonra işçi İş Kanunu m. 24/III kapsamında haklı fesih hakkını kullanarak kıdem tazminatını talep edebilir. İlk 1 haftalık sürede ise işçiye yarım ücret ödenir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 24/III, Madde 25/III ve Madde 40
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi – 07.07.1978 T., E. 1778, K. 1905 Kararı
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi – 14.09.1987 T., E. 1987/6643, K. 1987/7817 Kararı