Mahmut Çolak
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 01.06.2026
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği (6/4/2004 tarihli ve 25425 sayılı Resmî Gazete; 25/8/2017 tarihli ve 30165 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle birlikte)
Fazla çalışma üç sınır içinde yürütülür: işçinin yazılı onayı, fazla çalışma yaptırılamayacak iş ve işçi grupları ve süre sınırları (yılda 270 saat; günlük çalışma süresinin 11 saati aşamaması). İşçi verdiği onayı, otuz gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.
A. İşçinin Onayı
- Yazılı onay şarttır. Yönetmeliğin 9’uncu maddesi uyarınca fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir.
- Onayın zamanı. Onay, iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktığında alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır.
- Onayın geri alınması. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmak istemeyen işçi, verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.
- İstisna. Zorunlu nedenlerle (4857 md. 42) veya olağanüstü durumlarda (4857 md. 43) yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.
B. Fazla Çalışma Yaptırılamayacak İşler
Yönetmeliğin 7’nci maddesi şu işlerde fazla çalışmayı yasaklar:
- 4857 sayılı Kanun’un 63’üncü maddesinin son fıkrası uyarınca sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde,
- Aynı Kanun’un 69’uncu maddesinin birinci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde — şu kadar ki, gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak Yönetmelikte öngörülen fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir,
- Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarında.
C. Fazla Çalışma Yaptırılamayacak İşçiler
Yönetmeliğin 8’inci maddesi uyarınca:
- 18 yaşını doldurmamış işçiler,
- İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle önceden ya da sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile, sağlıklarının elvermediği hekim raporuyla belgelenen işçiler,
- 4857 sayılı Kanun’un 88’inci maddesinde öngörülen Yönetmelikte belirtilen gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler,
- Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçiler — bunlara fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz,
- 2017 yılında eklenen (e) bendi uyarınca, 4857 sayılı Kanun’un 42’nci maddesindeki zorunlu nedenler ve 43’üncü maddesindeki olağanüstü hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçiler.
D. Süre Sınırları
| Sınır | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yıllık 270 saat | Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, iş yerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. | Yönetmelik md. 5 |
| Günlük 11 saat | Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz. Bu, fazla çalışmayı dolaylı olarak sınırlar. | 4857 md. 63 |
| Yuvarlama | Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır. | Yönetmelik md. 5 |
Günlük 11 saatlik sınırın pratik karşılığı, iş yerinin günlük normal çalışma düzenine göre değişir:
| Günlük normal çalışma | Günlük yapılabilecek azami fazla çalışma |
|---|---|
| 7,5 saat | 3,5 saat |
| 8 saat | 3 saat |
| 9 saat | 2 saat |
Belgeleme Yükümlülüğü
Yönetmeliğin 10’uncu maddesi uyarınca işveren, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek ve imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır. Ödemeler, ücret bordrolarında ve ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilir.
İnsan Kaynakları Birimleri İçin Notlar
- 270 saatin kişisel olması. Sınır işçinin şahsına bağlı olduğundan, kota takibi iş yeri toplamı üzerinden değil çalışan bazında yapılmalıdır.
- Onay dosyası. Onayların alınma zamanı ve geri alma bildirimleri özlük dosyasında izlenmeli; otuz günlük bildirim süresi sonunda planlamanın güncellenmesi gerekir.
- Yasak grupların işaretlenmesi. Gebe, yeni doğum yapmış, emziren, 18 yaş altı, kısmi süreli ve yer altı maden işçileri bordro ve puantaj sisteminde fazla çalışmaya kapalı olarak tanımlanmalıdır.
- Ücretin ödenmesi ihlali ortadan kaldırmaz. Ücret zamlı ödense dahi, süre sınırlarının veya yasakların aşılması ayrı bir mevzuata aykırılıktır.
Sık Sorulan Sorular
Onay sözlü olabilir mi?
Olamaz; Yönetmelik yazılı onay arar. Zorunlu nedenler ve olağanüstü hâller istisnadır.
İşçi onayını geri alabilir mi?
Alabilir; otuz gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunmak kaydıyla.
Yıllık sınır kaç saat ve kime bağlı?
270 saat; sınır iş yerine değil, işçinin şahsına bağlıdır.
Günde en fazla kaç saat çalışılabilir?
Ara dinlenmeleri hariç 11 saat.
Kısmi süreli çalışana fazla mesai yaptırılabilir mi?
Yaptırılamaz; bunlara fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.
45 dakikalık fazla çalışma nasıl sayılır?
Bir saat olarak. Yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler bir saat sayılır.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 sayılı İş Kanunu (41, 42, 43, 63, 69 ve 88’inci maddeler)mevzuat.gov.tr
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği — 6 Nisan 2004 tarihli ve 25425 sayılı Resmî Gazeteresmigazete.gov.tr
- Anılan Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — 25 Ağustos 2017 tarihli ve 30165 sayılı Resmî Gazeteresmigazete.gov.tr
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.