Mahmut Akman
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 13.08.2026
Kaynak: Anayasa Madde 38, 6183 Sayılı Kanun Madde 7, Türk Medeni Kanunu & Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Esas: 1983/8965, Karar: 1983/8919
1. Giriş ve Cezaların Şahsiliği İlkesi
Ceza hukukunun temel evrensel ilkelerinden biri olan “Cezaların Şahsiliği” ilkesi, Anayasamızın 38’inci maddesinde “Ceza sorumluluğu şahsidir.” şeklinde hüküm altına alınmıştır. Bu kural uyarınca, her gerçek kişi yalnızca kendisinin işlemiş olduğu fiillerden veya ihlallerden sorumlu tutulabilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından kesilen idari para cezalarında borçlunun ölümü halinde, bu cezaların mirası reddetmemiş mirasçılardan talep edilip edilemeyeceği konusu, borçlunun gerçek kişi işveren veya tüzel kişinin kanuni temsilcisi olması durumuna göre farklılık göstermektedir.
2. SGK İdari Para Cezalarında Mirasçı Sorumluluğunun Esasları
A) Gerçek Kişi Borçlunun Ölümü Halinde
İdari para cezalarının düzenlendiği özel kanunlarda borçlunun ölümü halinde cezanın mirasçılara geçeceğine dair aksine bir hüküm bulunmadığı sürece, Anayasa’nın 38’inci maddesindeki şahsilik ilkesi gereğince vefat eden gerçek kişi borçlunun idari para cezalarının tahsilinden vazgeçilmesi (terkin edilmesi) gerekmektedir.
B) Tüzel Kişilik Borçlarında Kanuni Temsilcilerin Vefatı ve Mirasçı Sorumluluğu
İdari para cezası borcu doğrudan SGK borçlusu bir tüzel kişiye (Limited Şirket, Anonim Şirket vb.) ait ise; tüzel kişinin bu borçlarından sorumlu olan gerçek kişilerin (kanuni temsilci, üst düzey yönetici, şirket ortağı vb.) vefat etmesi halinde, tüzel kişiliğin ödenmeyen idari para cezası borçlarından mirasçıların sorumluluğu devam etmektedir.
- 6183 Sayılı Kanun Madde 7 Uygulaması: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca borçlunun ölümü halinde, mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında da amme alacağı tahsil hükümleri uygulanmaktadır.
C) Mirasın Reddi, Hükmen Red ve Ölüm Aylıklarının Haczedilemezliği
- Mirasın Reddi (TMK): Mirasçılar, mirasın açılmasından itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası kayıtsız şartsız reddettiklerini beyan etmek suretiyle borçlardan kurtulabilirler.
- Hükmen Red (Terekenin Borca Batık Olması): Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.1983/8965, K.1983/8919 sayılı emsal kararına göre; tereke borca batık olduğu takdirde miras hükmen reddedilmiş sayılır.
- Ölüm/Yetim Aylığının Durumu: Mirasın reddedilmesi durumunda, reddeden mirasçılara SGK tarafından bağlanan ölüm/yetim aylıkları terekeden (miras bırakanın mal varlığından) sayılmadığı için SGK veya 3. kişilerce haczedilmesi hukuken mümkün değildir. Ayrıca vefat eden kişinin eş ve çocuklarının ölüm aylığı almaları, mirası benimsedikleri anlamına gelen bir eylem sayılmaz.
3. İK Yöneticileri, Şirket Ortakları ve Hak Sahipleri İçin Operasyonel Notlar
Daha önceki sirkülerlerimizde (2026/124) KVKK’nın sadakat kartlarına ilişkin süre uzatım kararını ve (2026/123) AYM’nin işe iade arabuluculuk ihlal kararını incelemiştik. Vefat durumlarında karşılaşılacak SGK borç ve cezaları karşısında şu adımların atılması kritik önem taşır:
- Tüzel Kişi Temsilcilerinin Mirasçı Risk Analizi: Şirket kanuni temsilcileri veya ortaklarının vefatı durumunda, mirasçıların SGK ödeme emirleri (6183 sayılı Kanun uyarınca) ile karşılaşmaması adına 3 aylık yasal süre içinde tereke tespiti yapılmalı ve gerekiyorsa Mirasın Reddi davası açılmalıdır.
- Ödeme Emrine İtiraz: Gerçek kişi işverenin ölümü halinde mirasçılara tebliğ edilen idari para cezası ödeme emirlerine karşı, Anayasa’nın 38. maddesindeki “cezaların şahsiliği” ilkesi öne sürülerek yasal süresi içinde SGK’ya itiraz edilmeli veya İş Mahkemesi nezdinde dava açılmalıdır.
SGK idari para cezaları, takipli amme alacakları ve Medeni Kanun uyarınca mirasın reddi süreçlerine ilişkin detaylı hukuki analizler için danışmanlık kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.
