Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi (Sayı: 38840)
Kooperatifin envanterindeki biçerdöverle yalnızca ortaklara biçme hizmeti verilmesi, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4/1-k maddesindeki diğer şartlar da taşındığı sürece muafiyeti bozmaz. Hizmetin üye olmayanlara verilmesi ise ortak dışı işlem sayılır ve kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmesini gerektirir; kooperatifin ana tüzel kişiliğinin muafiyeti etkilenmez. KDV yönünden ise ayrım yoktur: ortağa da üye olmayana da verilsin, biçme hizmeti 3065 sayılı Kanunun 1/1 maddesi uyarınca KDV’ye tabidir ve beyan, kooperatifin mevcut mükellefiyet kaydı üzerinden tek beyanname ile yapılır.
1. Kurumlar Vergisi Muafiyeti Şartları
Kooperatiflerin ana sözleşmelerinde yer alan faaliyetler kapsamında biçerdöver işletmeciliği yapması durumunda, muafiyetten yararlanabilmeleri için belirli şartlar mevcuttur:
- Münhasıran Ortaklarla İşlem: Biçme hizmetinin sadece kooperatif ortaklarına verilmesi gerekmektedir.
- Yasal Şartlar: Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4/1-k maddesinde yer alan diğer muafiyet şartlarının (kazanç dağıtmama, yönetim kuruluna huzur hakkı vermeme vb.) tam olarak taşınması zorunludur.
2. Ortak Dışı İşlemler ve İktisadi İşletme Tesisi
Kooperatif envanterine kayıtlı biçerdöver ile üye olmayanlara (üçüncü kişilere) hububat biçme hizmeti verilmesi durumunda vergilendirme rejimi değişmektedir:
- Mükellefiyet Tesisi: Üye olmayanlara yapılan hizmetler “ortak dışı işlem” sayılır. Bu durum, kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmesini gerektirir.
- Muafiyet Kaybı: Ortak dışı işlemler, kooperatifin ana tüzel kişiliğinin muafiyetini etkilemese de, bu işlemlerden doğan kazançlar iktisadi işletme üzerinden vergilendirilir.
3. Katma Değer Vergisi (KDV) Uygulaması
Biçerdöver ile verilen hizmetlerin KDV karşısındaki durumu şu şekildedir:
- KDV Matrahı: İster ortaklara ister üye olmayanlara yapılsın, biçerdöver ile sunulan hububat biçme hizmeti 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1/1 maddesi uyarınca KDV’ye tabidir.
- Beyan Usulü: Kooperatif ve bağlı iktisadi işletmenin işlemlerine ilişkin KDV beyanlarının, kooperatifin mevcut mükellefiyet kaydı üzerinden tek bir beyanname ile yapılması gerekmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Tek bir üye dışı işlem muafiyeti tamamen kaldırır mı?
Hayır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4/1-k maddesine göre ortak dışı işlemler kooperatifin muafiyetini etkilemez; ancak bu işlemlerden doğan kazançlar, kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde vergilendirilir.
İktisadi işletme için ayrı vergi kimlik numarası mı alınıyor?
Kurumlar vergisi yönünden ayrı mükellefiyet tesis edilir. KDV yönünden ise özelgeye göre kooperatif ve bağlı iktisadi işletmenin işlemleri, kooperatifin mevcut mükellefiyet kaydı üzerinden tek bir beyanname ile beyan edilir.
Muafiyetin diğer şartları neler?
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4/1-k maddesi; ana sözleşmede sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve münhasıran ortaklarla iş görülmesine dair hükümler bulunmasını ve bu hükümlere fiilen uyulmasını arar.
Biçme hizmeti KDV’den istisna olabilir mi?
Özelgeye göre hayır. Hizmet, kime verildiğine bakılmaksızın 3065 sayılı Kanunun 1/1 maddesi kapsamında KDV’ye tabidir. Kurumlar vergisi muafiyeti KDV mükellefiyetini ortadan kaldırmaz.
Ortak dışı işlem kazancı nasıl tespit edilir?
İktisadi işletmeye ait hasılat ve giderlerin kooperatifin diğer işlemlerinden ayrı olarak kayıtlarda izlenmesi gerekir; kazanç bu kayıtlar üzerinden belirlenir ve kurumlar vergisi beyannamesiyle beyan edilir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi (Sayı: 38840) — kooperatife ait biçerdöverin ortaklara ve üçüncü kişilere hizmet vermesigib.gov.tr
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (2’nci madde — iktisadi işletme; 4/1-k maddesi — kooperatiflerde muafiyet)mevzuat.gov.tr
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (1/1 maddesi — verginin konusu)mevzuat.gov.tr
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunumevzuat.gov.tr
- 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (4.13. bölümü — kooperatiflerde muafiyet ve ortak dışı işlemler)
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.