Genç işçi 15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını tamamlamamış; çocuk işçi 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişidir. Çalıştırma, okula devam ve mesleki eğitime engel olmayan işlerle sınırlıdır; işveren tecrübe eksikliği ve gelişim durumundan doğan risklere karşı koruma sağlamakla yükümlüdür. 18 yaşını doldurmayanlar, aşağıda sayılan tehlikeli iş ve ortamlarda çalıştırılamaz.
Tanımlar
Genç işçi, 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış kişi; çocuk işçi, 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişidir.
Genel Esaslar
Çocuğun ve genç işçinin işe yerleştirilmesinde ve çalışması süresince güvenliği, sağlığı, bedensel, zihinsel, ahlaki ve psikososyal gelişimi, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır.
Çocuk ve genç işçiler, okula devam edenlerin okula devamları ile okuldaki başarılarına engel olmayacak, meslek seçimi için yapılacak hazırlıklara ya da Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yeterliliği kabul edilen mesleki eğitime katılmasına engel olmayacak işlerde çalıştırılabilirler.
İşverenler çocuk ve genç işçilerin tecrübe eksikliği, mevcut veya muhtemel riskler konularında bilgisizlik veya tamamen gelişmiş olmamalarına bağlı olarak gelişmelerini, sağlık ve güvenliklerini tehlikeye sokabilecek herhangi bir riske karşı korunmalarını temin edeceklerdir.
Meslek Sahibi Genç İşçiler
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarından mezun olan meslek sahibi 16 yaşını doldurmuş genç işçiler; sağlığı, güvenliği ve ahlakının tam olarak güvenceye alınması şartıyla ihtisas ve mesleklerine uygun işlerde çalıştırılabilirler.
Çalıştırılamayacağı İşler
Ayrıca yaş kayıtlarına bağlı olarak müsaade edilen işlerden olsalar dahi hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde, alkol, sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işlerinde, parlayıcı, patlayıcı, zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali, işlenmesi, depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işlerde, gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işlerde, aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işlerde, sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işlerde, radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işlerde, fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işlerde, parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işlerde, eğitim amaçlı işler hariç iş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine imkân sağlamayan işlerde, işyeri hekimi raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işlerde, eğitim, deney eksikliği, güvenlik konusunda dikkat eksikliği getirme ihtimali olan işlerde, para taşıma ve tahsilat işleri ile gece dönemine rastlayan sürelerde yapılan işlerde 18 yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz.
Sık Sorulan Sorular
Çocuk işçi kaç yaşında olabilir?
14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış olmak gerekir.
Genç işçi kimdir?
15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış kişi.
Okula devam engellenebilir mi?
Hayır; çalıştırma okula devama, okuldaki başarıya ve mesleki eğitime engel olmayacak işlerle sınırlıdır.
Gece çalışması yapılabilir mi?
Hayır; gece dönemine rastlayan sürelerde 18 yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz.
Meslek sahibi 16 yaşındaki genç işçi için istisna var mı?
3308 sayılı Kanun kapsamındaki okul ve kurumlardan mezun olanlar, sağlık, güvenlik ve ahlakının güvenceye alınması şartıyla ihtisas ve mesleklerine uygun işlerde çalıştırılabilir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 sayılı İş Kanunu (71’inci madde — çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı; 73’üncü madde — gece çalıştırma yasağı)mevzuat.gov.tr
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunumevzuat.gov.tr
- Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.