Mahmut Akman
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 30.10.2026
20 Ekim 2026 tarihli ve 33406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi Kararı (Başvuru No: 2023/33449, Karar Tarihi: 18.05.2026) ile; işçilik alacaklarına ilişkin açılan davalarda mahkemelerin dava şartı olan arabuluculuk sürecine ilişkin aşırı katı ve şekilci yorumlarının bireyler üzerinde ağır bir külfet oluşturduğu, meşru amaçla orantısız olan bu uygulamanın Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.
Düzenlemenin ve Kararın Kapsamı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 36. maddesi (Hak Arama Hürriyeti) çerçevesinde AYM kararında yer alan temel gerekçeler şunlardır:
- Mahkemeye Erişim Hakkı ve Ölçülülük İlkesi: Dava şartı arabuluculuk kurumu, yargının iş yükünü hafifletme ve uyuşmazlıkların barışçıl yollarla hızlı çözülmesini sağlama meşru amacını taşır. Ancak yargı organlarının bu kuralı uygularken aşırı şekilci ve katı tutum sergileyerek davaları doğrudan usulden reddetmesi, kişilerin hak arama hürriyetini ölçüsüz biçimde zedelemektedir.
- Aşırı Formalizm Yasağı: Uyuşmazlık konusu işçilik alacakları için arabuluculuğa fiilen başvurulmuş veya süreç işletilmiş olmasına rağmen; tutanaktaki kelime tercihleri, alacak kalemlerinin detaylandırılması ya da şekli unsurlardaki küçük eksiklikler sebebiyle “arabuluculuk şartı yerine getirilmedi” kabul edilerek davanın usulden reddi ağır bir külfet oluşturmaktadır.
- Orantısız Külfet: Davanın usulden reddedilmesi neticesinde işçinin zamanaşımı, ek dava ve harç masrafları ile karşı karşıya kalması; hedeflenen kamu yararı ile bireyin katlanmak zorunda kaldığı yük arasında adil bir denge kurulamadığını göstermektedir.
- Mahkemelere Ölçülü Yorum Çağrısı: İş mahkemelerinin dava şartlarını denetlerken şekli eksiklikleri doğrudan ret sebebi saymak yerine, arabuluculuk iradesinin varlığını ve amacını gözeterek hakkaniyete uygun yorum yapması gerektiği vurgulanmıştır.
Kimler Etkileniyor?
Anayasa Mahkemesi’nin 2026/183 sayılı Sirküler konusunu teşkil eden bu ihlal kararından doğrudan etkilenen taraflar:
- Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve ücret gibi işçilik alacakları için arabuluculuk ve dava yoluna başvuran tüm çalışanlar
- İşçilik alacakları davalarıyla muhatap olan işverenler ve şirket yöneticileri
- Dava şartı arabuluculuk başvurularını ve iş hukuku davalarını yürüten İş Hukuku Avukatları ile Arabulucular
- Arabuluculuk dava şartı incelemesi yapan İş Mahkemeleri, Bölge Adliye Mahkemeleri (İstinaf) ve Yargıtay Hukuk Daireleri
Eski/Katı Yorum ile AYM İhlal Kararı Karşılaştırma Matriksi
| Boyut / Kriter | Yerel Yargının Katı/Şekilci Yorumu | AYM Kararı (2023/33449 – 18.05.2026) |
| Arabuluculuk İncelemesi | Şekli ve tutanaktaki en küçük noksanlıkta ret | Aşırı şekilcilikten kaçınılmalı, asıl iradeye bakılmalıdır. |
| Hukuki Sonuç | Dava şartı yokluğundan usulden ret | Mahkemeye erişim hakkının ölçüsüz ihlali sayılmıştır. |
| Yargı Yolu Dengesi | Salt mevzuatın lafzına sıkı bağlılık | Hedeflenen meşru amaç ile bireye yüklenen külfet orantılı olmalıdır. |
| Hakkın Korunması | Dava hakkının kaybedilmesi veya masraf artışı | Yeniden yargılama yapılarak hak ihlali giderilmelidir. |
Operasyonel Kontrol Listesi
Yanlış Yorumlanabilecek Noktalar
Bu karar, işçilik alacaklarında dava şartı olan arabuluculuk kurumunun tamamen kaldırıldığı veya hiç arabulucuya gitmeden doğrudan dava açılabileceği anlamına gelmez. Karar; usulüne veya amacına uygun olarak arabuluculuğa başvurulmuş uyuşmazlıklarda mahkemelerin aşırı katı, lafzi ve şekilci yorumlarla davaları reddetmesini mülkiyet ve mahkemeye erişim hakkı ihlali olarak nitelemiştir.
Sık Sorulan Sorular
Arabuluculuk şartı yerine getirilmedi diye dava hemen reddedilebilir mi?
AYM kararına göre mahkemelerin arabuluculuk iradesini ve amacını göz ardı eden, aşırı katı ve şekilci değerlendirmelerle davayı usulden reddetmesi Anayasa m. 36 mahkemeye erişim hakkını ihlal etmektedir.
Bu karar dava açacak işçiler için ne anlama geliyor?
Tutanaktaki küçük kelime veya nitelendirme farklılıkları sebebiyle davanın usulden reddedilmesi engellenmekte; mahkemelerin daha esnek ve hak arama özgürlüğünü koruyucu bir tutum benimsemesi zorunlu hale gelmektedir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 20.10.2026 Tarihli ve 33406 Sayılı Resmî Gazete – Anayasa Mahkemesi Kararı (Başvuru Numarası: 2023/33449, Karar Tarihi: 18.05.2026)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 36 (Hak Arama Hürriyeti)
- 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3 (Dava Şartı Olarak Arabuluculuk)