Mustafa Çolak
Vergi Danışmanı
Sirküler No: 1527
Tarih: 16.01.2026
Kaynak: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 12/6/2025 tarihli ve 2020/20773 başvuru numaralı kararı — 16.01.2026 tarihli ve 33139 sayılı Resmî Gazete
Anayasa Mahkemesi, tarh zamanaşımının dolmasına kısa süre kala mükellefin takdir komisyonuna sevk edilmesi ve komisyonun, vergi müfettişinin raporundaki matrahı aynen kabul edip esasen bir inceleme ve belirleme yapmaması hâlinde, mükellefin bu yöndeki iddialarının derece mahkemelerince hiç karşılanmamasını Anayasa’nın 35’inci maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali saymıştır. Karar oybirliğiyle verilmiş; ihlalin sonuçlarının giderilmesi için dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili vergi mahkemesine gönderilmiştir.
Kararın Künyesi
| Bilgi | Değer |
|---|---|
| Mahkeme | Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü |
| Başvuru numarası | 2020/20773 |
| Karar tarihi | 12/6/2025 |
| Resmî Gazete | 16.01.2026 tarihli ve 33139 sayılı |
| Başvurucu | Gizlilik talebi kabul edildiğinden kararda kısaltmayla anılmıştır |
| Sonuç | Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine; makul sürede yargılanma iddiasının başvuru yolları tüketilmediğinden kabul edilemez olduğuna; yeniden yargılamaya — oybirliğiyle |
Olayın Seyri
| Tarih | İşlem |
|---|---|
| — | Şirketin 2007 yılına ilişkin defter ve belgelerinin, sahte olduğu ileri sürülen faturalar yönünden sınırlı incelemesine karar verilir; vergi müfettişi görevlendirilir. |
| 20/11/2012 | Tarh zamanaşımının dolmasına 41 gün kala, incelemeyi yürüten müfettiş Vergi Denetim Kuruluna yazı yazar: incelemenin zaman alacağını ve zamanaşımının yakın olduğunu belirterek Şirketin tüm vergi matrahları yönünden takdir komisyonuna sevkini ister. |
| — | Şirket takdir komisyonuna sevk edilir. |
| 13/5/2013 | Aynı müfettiş incelemeyi tamamlar ve vergi tekniği raporunu düzenler; raporda dönemler itibarıyla resen tarh edilecek fark KDV tutarları gösterilir ve raporun takdir komisyonuna done olması için vergi dairesince işleme konulması gerektiği belirtilir. |
| 25/6/2013 | Takdir komisyonu kararlarıyla, raporda tespit edilen tutarlar kadar KDV matrahı takdir edilir; kararlarda raporda belirtilen matrahların aynen kabul edildiği yazılıdır. |
| — | Vergi dairesi bu kararlara dayanarak 2007/Mart-Haziran dönemleri için vergi ziyaı cezalı KDV tarhiyatı yapar; uzlaşma sağlanamaz. |
| 25/12/2014 | Ankara 5. Vergi Mahkemesi davayı reddeder; zamanaşımı iddiasına ilişkin bir değerlendirme yapılmaz. |
| 14/3/2019 – 25/2/2020 | Danıştay Dördüncü Dairesi temyiz ve karar düzeltme taleplerini reddeder. |
| 20/7/2020 | Bireysel başvuru yapılır. |
İlgili Mevzuat ve Önceki İçtihat
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114’üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur.
Anayasa Mahkemesi, 15/10/2009 tarihli ve E.2006/124, K.2009/146 sayılı kararıyla bu fıkrayı iptal etmiştir. Gerekçede, dosyaların takdir komisyonunda bekleme süresinin ve dolayısıyla durma süresinin öngörülemez olmasının Anayasa’ya aykırı olduğu; bu belirsizliğin, takdir komisyonuna başvurunun sırf zamanaşımını durdurmak için keyfî olarak kullanılmasına imkân sağladığı ve mükellefin gecikme zammı ve faiz yükünü artırdığı saptanmıştır. 6009 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenen fıkrada, işlemeyen sürenin her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamayacağı hükme bağlanmıştır.
Karar ayrıca, VUK’un 74’üncü maddesi uyarınca takdir komisyonunun görevini yaparken takdir sebeplerinin bulunup bulunmadığını incelemediğini, yalnız hatalı gördüğü muamelelerde vergi dairesini yazıyla ikaz etmekle yükümlü olduğunu hatırlatmaktadır.
Mahkemenin Değerlendirmesi
- Amaç meşrudur, ölçülülük tartışmalıdır. Takdir komisyonuna sevk nedeniyle zamanaşımının uzatılmasının, vergi alacağının ortadan kalkmasını önleme yönündeki kamu yararı için elverişli ve gerekli olduğu söylenebilir; asıl mesele müdahalenin orantılı olup olmadığıdır.
- Tarh zamanaşımı mükellef lehine hukuki yarar sağlar. Beş yılın dolmasıyla devletin vergilendirme yetkisi düşer; bu, özel hukuktaki zamanaşımından farklı olarak mükellefin defi olarak ileri sürmesine gerek olmaksızın idarece kendiliğinden gözetilir.
- Durma kurumunun işlevi sınırlıdır. Zamanaşımının durması, idarenin kendi kusurunun bulunmadığı ve müdahale imkânı olmayan olgular nedeniyle vergilendirme işlemlerini yürütememesi hâline özgüdür.
- Somut olayda komisyon kararı gerekçesizdir. Cezalı tarhiyatlara dayanak gösterilen takdir komisyonu kararlarında, müfettiş raporu dışında vergi matrahının nasıl bulunduğuna dair somut hiçbir bilgi yer almamaktadır.
- Derece mahkemeleri esaslı iddiayı karşılamamıştır. Başvurucu dava boyunca sevkin kanunun amacı dışında yapıldığını ve komisyonca gerçekte bir inceleme yapılmadığını ileri sürmüş; vergi mahkemesi ve Danıştay dairesi bu iddialar hakkında hiçbir değerlendirme yapmamıştır.
- Sonuç. Sonuca etkili iddiaların ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanmaması ve başvurucuya aşırı külfet yüklenmesi nedeniyle, Anayasa’nın 35’inci maddesinin öngördüğü pozitif yükümlülükler yerine getirilmemiştir.
Uygulamaya Yansıması
- Zamanaşımı itirazı esasa ilişkin bir iddiadır. Takdir komisyonuna sevkin amacı dışında yapıldığı iddiası, davanın sonucuna etkili olduğundan derece mahkemelerince gerekçeli biçimde karşılanmalıdır; karşılanmaması başlı başına ihlal nedenidir.
- Komisyon kararının gerekçesi önemlidir. Matrahın nasıl bulunduğunu göstermeyen, yalnız rapora atıf yapan takdir kararları karara göre sorunludur.
- Dava dilekçesinde iddia açıkça kurulmalıdır. Sevk tarihinin zamanaşımına yakınlığı, sevk yazısının içeriği ve komisyonun karar tarihleri somut olarak ortaya konmalıdır.
- Giderim yolu yeniden yargılamadır. Mahkeme tazminat talebini reddetmiş; ihlalin giderimi için yeniden yargılamayı yeterli görmüştür.
Sık Sorulan Sorular
Takdir komisyonuna sevk her hâlde ihlal midir?
Hayır. Mahkeme sevk müessesesini değil, somut olayda sevkin zamanaşımına çok yakın yapılması, komisyonun rapordaki matrahı aynen kabul etmesi ve derece mahkemelerinin bu iddiayı hiç karşılamaması bütününü değerlendirmiştir.
Zamanaşımının durması ne kadar sürebilir?
6009 sayılı Kanun’la değiştirilen VUK 114’üncü maddesine göre işlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamaz.
Karar kimin lehine sonuç doğurdu?
Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiş, dosya yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 5. Vergi Mahkemesine gönderilmiştir. Tazminat talebi reddedilmiştir.
Makul sürede yargılanma iddiası neden incelenmedi?
Mahkeme, 6384 sayılı Kanun’un geçici 2’nci maddesi kapsamında Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan bu iddiayı, bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği kabul edilemez bulmuştur.
Takdir komisyonu takdir sebeplerini inceler mi?
VUK’un 74’üncü maddesine göre incelemez; yalnız hatalı gördüğü muamelelerde ilgili vergi dairesini yazıyla ikaz etmekle yükümlüdür.
Benzer durumdaki dosyalar ne yapmalı?
Derdest davalarda zamanaşımı ve sevkin amacı iddiasının açıkça ileri sürülmesi, takdir komisyonu kararlarının gerekçesizliğinin somut olarak gösterilmesi önem taşır. Kesinleşmiş dosyalarda bireysel başvuru süresi ve şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- Anayasa Mahkemesinin 12/6/2025 tarihli ve 2020/20773 başvuru numaralı kararı — 16.01.2026 tarihli ve 33139 sayılı Resmî Gazeteresmigazete.gov.tr
- Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası — B. No: 2020/20773kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (74 ve 114’üncü maddeler)mevzuat.gov.tr
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.