Aksi kararlaştırılamayan kural emredici, kararlaştırılabilen kural yedek hukuk kuralıdır. Emredici kurallar ikiye ayrılır: yalnızca işçi lehine değiştirilebilenler nisbi emredici, işçi lehine dahi değiştirilemeyenler mutlak emredici kuraldır. İş hukukunda kurallar genel olarak nisbi emredicidir; fazla mesainin yılda 270 saati aşamaması mutlak emredici, fazla mesai ücretinin normal ücretin %50 yükseltilmesiyle ödenmesi ise nisbi emredici bir düzenlemedir.
Emredici ve Yedek Kural Ayrımı
Hukuk kuralları bilindiği üzere emredici ve yedek hukuk kuralları olmak üzere ikiye ayrılır. Bir kuralın aksi kararlaştırılamıyorsa “emredici”, kararlaştırılabiliyorsa “yedek” hukuk kuralı özelliği taşıdığı kabul edilmektedir.
Nisbi ve Mutlak Emredici Kural
Emredici hukuk kuralları da kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. Buna göre; bir kural, işçi lehine olmak koşuluyla değiştirilebiliyorsa “nisbi emredici”, işçi lehine de olsa değiştirilemiyorsa “mutlak emredici” kuraldır.
İş Hukukundaki Uygulaması
İş hukukunda kurallar genel olarak nisbi emredici nitelik taşımaktadır ve işçi lehine değiştirilebilmektedir. Ancak bu değişiklik mutlak değil kamu yararı ile sınırlıdır. Örneğin; fazla mesai yılda 270 saati geçemez düzenlemesi mutlak emredici, fazla mesai ücreti normal ücretin %50 yükseltilmesiyle ödenir düzenlemesi nisbi emredici bir düzenlemedir.
Sık Sorulan Sorular
Nisbi emredici kural nasıl değiştirilebilir?
Yalnızca işçi lehine olmak koşuluyla; bu serbesti de kamu yararı ile sınırlıdır.
Mutlak emredici kurala örnek nedir?
Fazla çalışmanın yılda 270 saati geçemeyeceği düzenlemesi.
Nisbi emredici kurala örnek nedir?
Fazla çalışma ücretinin normal ücretin %50 yükseltilmesiyle ödenmesi; taraflar bunu işçi lehine artırabilir.
Yedek hukuk kuralı ne demek?
Aksi taraflarca kararlaştırılabilen, kararlaştırılmadığında uygulanan kuraldır.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.