İş kazası, kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilir; işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelen kazalarda süre öğrenme tarihinden itibaren 3 iş günüdür. Bildirim e-Bildirim üzerinden yapılır. Süresinde bildirim yapılmazsa, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir. Aynı vakada birden fazla sigortalı varsa idari para cezası sigortalı başına değil vaka bazında tek ceza olarak uygulanır. Olayın iş kazası olup olmadığına Kısa Vadeli Sigorta Servisi karar verir; “iş kazası değildir” kararına itiraz hâlinde vaka bir de İş Kazası Tespit Komisyonunda incelenir.
İş Kazasının Tanımı
5510 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında iş kazası;
- a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
- c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- d) Bu Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlanmıştır.
Bildirim Süreleri ve Yöntemi
Sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna da kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekmektedir.
Sigortalıların, işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri hâlinde ise, iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi 3 iş günüdür.
Meydana gelen iş kazasının işveren tarafından e-Bildirim programı üzerinden bildirilmesi gerekmektedir. Elektronik İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formuna www.sgk.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
Bilgi işlem altyapısında meydana gelen arızalar ya da elektronik erişimin sağlanamaması, e-Bildirge şifresi alınamaması gibi nedenlerle, bildirimin elektronik ortamda yapılamaması durumunda, işverenlerce veya sigortalılarca www.sgk.gov.tr adresinde yer alan İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu ile kâğıt ortamında veya aynı bilgileri taşıyan dilekçe ile yasal süresinde yapılması hâlinde bildirim geçerli sayılır.
Süresinde Bildirim Yapılmamasının Sonuçları
Sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde yasal sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin Sosyal Güvenlik Kurumuna yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenen/ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.
İş kazası bildirimlerine ilişkin idari para cezası uygulanması aşamasında aynı vakadan dolayı iş kazasına uğrayan birden fazla sigortalı olması durumunda, her bir sigortalı için yapılması gereken bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene, sigortalı başına idari para cezası uygulanmaz, iş kazası vakası bazında değerlendirilerek tek ceza uygulanır.
Tespit Süreci
İşveren tarafından sigortalının mensubu olduğu işyerlerince düzenlenen İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formunun, yine işverence düzenlenecek iş kazası tespit tutanağının, olayın intikal ettiği kolluk kuvvetlerince olay ile ilgili düzenlenecek tutanağın ve tanık ifadelerinin, kamu kurum ve kuruluşlarında meydana gelen iş kazası dolayısıyla düzenlenen resmî belge, bilgi ve konuyla ilgili düzenlenen tutanak veya raporların incelenmesi sonucu SGK Ünitelerinin kısa vadeli sigorta servislerince, vakaların başkaca bir araştırma ve soruşturma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın iş kazası olduğuna karar verilebilecektir.
İş kazasının Kısa Vadeli Sigorta Servisi tarafından tespit edilmesi hâlinde “Ünitece/Komisyonca Tespit Edilen İş Kazası Karar Tutanağı” düzenlenecek ve tutanak kısa vadeli sigorta servisi memuru, servis şefi, varsa sosyal güvenlik merkez müdür yardımcısı yoksa sosyal güvenlik merkez müdürü tarafından imzalanacaktır. İş kazası tespit işleminin il müdürlüğü bünyesinde yapılması hâlinde kısa vadeli sigortalar servis memuru, servis şefi ve il müdür yardımcısı tarafından imzalanacaktır.
Anılan servisin olayın iş kazası olduğu yönünde karar alma yetkisi olduğu gibi, olayın iş kazası olmadığı yönünde karar alma yetkisi de bulunmaktadır. Servis tarafından olay hakkında alınan “iş kazası değildir” kararına sigortalının itiraz etmesi hâlinde söz konusu vaka bir kez de “İş Kazası Tespit Komisyonunca” incelenecektir.
Ölümle Sonuçlanan Vakalar ve Rücu
Ölümle sonuçlanan vakalarda; Kısa Vadeli Sigorta Servisi veya İş Kazası Tespit Komisyonu tarafından iş kazası tespiti yapılanların dosyaları sorumluluk hâlleri ve kusur oranlarının; İş Kazası Tespit Komisyonu tarafından tespiti yapılamayanların dosyaları ise iş kazasının, sorumluluk hâllerinin ve kusur oranlarının tespiti amacıyla SGK Müfettişlerine iletilecektir.
Olayın iş kazası olduğuna karar verilmesi hâlinde, Hukuk Müşavirliğince konu ile ilgili sonuçlanmış bir mahkeme kararı varsa söz konusu mahkeme kararlarında belirtilen kusur oranlarına göre hesaplanacak rücu tutarının işveren/üçüncü kişilerden kısa mehilli bir yazı ile istenmesi, ödenmemesi hâlinde dava açılması için SGK Müfettişlerince hazırlanan raporla birlikte dosyanın, hukuk servislerine intikal ettirilmesi gerekmektedir. Konu ile ilgili açılmış bir dava bulunmuyor ise dava açılması için SGK Müfettişlerince hazırlanan raporla birlikte dosyanın, hukuk servislerine intikal ettirilmesi gerekmektedir.
İş kazası veya meslek hastalığı soruşturmaları sonucu düzenlenen denetim raporlarında, işveren, sigortalı ve üçüncü kişi/kişiler hakkında kusur oranları belirtilir ve sigortalının ağır kusuru varsa “ağır kusur” ifadelerine yer verilerek sigortalının kusur derecesi tespit edilir.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası kime, ne zaman bildirilir?
Kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde.
İşverenin kontrolü dışındaki yerlerdeki kazalarda süre nasıl işler?
İşverenin kazadan bilgi almasına engel olacak durumlarda süre, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günüdür.
Elektronik bildirim yapılamıyorsa ne yapılır?
Altyapı arızası, erişim sağlanamaması veya e-Bildirge şifresi alınamaması gibi hâllerde, kâğıt ortamındaki bildirim formu ya da aynı bilgileri taşıyan dilekçe yasal süresinde verilirse bildirim geçerli sayılır.
Süresinde bildirilmezse yaptırım ne olur?
Bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenen veya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; ayrıca idari para cezası uygulanır.
Aynı kazada birkaç kişi yaralandıysa ceza kişi başına mı?
Hayır. Vaka bazında değerlendirilir ve tek ceza uygulanır.
“İş kazası değildir” kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Sigortalının itirazı hâlinde vaka bir kez de İş Kazası Tespit Komisyonunca incelenir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (13’üncü madde — iş kazasının tanımı ve bildirimi; 21’inci madde — rücu; 102’nci madde — idari para cezaları)mevzuat.gov.tr
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (14’üncü madde — iş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi)mevzuat.gov.tr
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği (iş kazası bildirimi ve soruşturmasına ilişkin hükümler)
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.