Mesai sonrası başka bir işte çalışmayı doğrudan yasaklayan bir hüküm yoktur; yalnızca 4857 sayılı Kanun’un 58’inci maddesi yıllık izinde ücret karşılığı çalışmayı yaptırıma bağlar. Ancak bu çalışma sadakat borcuna aykırı olmamalı, haksız rekabet doğurmamalı ve asıl işteki performansı düşürmemelidir; işveren zarar, düzen bozulması veya performans düşüşünü ispat ederse iş sözleşmesini feshedebilir. Ücretsiz izinde sürekli bir işte çalışmak sadakate aykırı sayılırken, izin süresiyle sınırlı geçici çalışma haklı fesih nedeni değildir; işçi rızası olmadan ücretsiz izne zorlanmışsa yeni iş bulması sadakate aykırılık oluşturmaz.
Yasal Çerçeve
4857 sayılı Kanunun “izinde çalışma yasağı” başlıklı 58’inci maddesine göre; yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir. Bu düzenleme dışında, işçinin mesai sonrasında başka bir işyerinde çalışması ile ilgili bir düzenleme, İş Hukukumuzda veya Türk Hukuk Sistemimizde bulunmamaktadır. Ancak; işçinin mesai saati sonrası başka bir işyerinde yaptığı iş nedeniyle işvereninin zarara uğraması veya işyerinde düzenin bozulması veyahut da işçinin performansının düşmesi gibi hususlar işvereni tarafından ispat edilmesi durumunda, işveren iş sözleşmesini feshedebilir. Burada dikkate alacağımız kıstas şunlar olmalıdır: İşçinin başka iş yapmasının sadakat borcuna aykırı olmaması, işçinin hizmetini, işverenin yararına uygun olarak yapması ve işverene zarar verebilecek hareketlerden kaçınması, işçinin daha sonra farklı bir işverenle başka iş ilişkisi içine girmesi halinde bu durumun ilk işveren aleyhine sonuçlar doğurmaması, başka işte çalışmanın işveren açısından haksız rekabet doğurmaması gerekmektedir.
Sadakat ve Rekabet Etmeme Borcu
Rekabet etmeme borcu iş sözleşmesinin devamı süresince sadakat borcu kapsamında değerlendirilir. İşçinin çalıştığı süre boyunca işverene ait mesleki ve ticari sırları kullanarak başka işverenin altında çalışması rekabet borcunun ihlali anlamına gelecektir. Ayrıca başka işte çalışma işçinin asıl işindeki çalışma gücünü olumsuz etkilememelidir. İşçinin başka işte çalışmasının sözleşme hükümleri ile yasaklanabileceği veya sınırlanabileceği ileri sürülse de, böyle bir hüküm 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 23’üncü maddesi; “kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz” uyarınca işçinin sahip olduğu kişilik haklarına aykırılık teşkil edeceği gerekçesiyle mahkemede geçersiz sayılacaktır.
Ücretsiz İzinde Çalışma
Bu bağlamda, ücretsiz izindeki işçinin sadakat borcunun devam ettiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla işçinin bu izin döneminde sürekli bir iş bulup çalışması sadakat borcuna aykırılık olacaktır. İşçinin bu şekilde çalışması halinde işverenin tazminat ödemeden iş akdini feshetme hakkı doğacaktır. Öte yandan ücretsiz izindeki işçinin sadece ücretsiz izinde olduğu süreyi kapsayacak şekilde geçici bir işte çalışması halinde ise işçinin sadakat borcuna aykırı davrandığından bahsetmek mümkün değildir. İşçinin bu izin döneminde hayatını idame amacıyla geçici bir suretle başka bir işte çalışması olağan bir durum olduğundan işvereni için de haklı bir fesih nedeni olmayacaktır.
İşçinin ücretsiz izne rızası olmadan ayrılması daha doğrusu bu duruma bir şekilde zorlanması halinde ise işçinin bu süre zarfında yeni bir iş bulması ve başka bir işyerinde çalışmaya başlaması sadakat yani doğruluk ve bağlılık ilkesine aykırılık olarak değerlendirilemeyecektir. Buna bağlı olarak da böyle bir durumdaki işçinin işvereni için iş akdini haklı sebeple fesih imkânı da söz konusu olmayacaktır.
Sık Sorulan Sorular
İşçinin mesai sonrası ikinci işte çalışması yasak mı?
Doğrudan yasaklayan bir düzenleme yoktur; ancak sadakat borcuna aykırılık, haksız rekabet ya da asıl işteki performansın düşmesi hâlinde işveren feshedebilir.
Sözleşmeye ikinci işi yasaklayan hüküm konabilir mi?
Metne göre böyle bir hüküm, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 23’üncü maddesi uyarınca kişilik haklarına aykırılık gerekçesiyle mahkemede geçersiz sayılacaktır.
Ücretsiz izindeki işçi başka işte çalışabilir mi?
İzin süresiyle sınırlı geçici bir iş sadakate aykırı sayılmaz; sürekli bir işe girmek ise sadakat borcuna aykırılık oluşturur ve işverene tazminatsız fesih hakkı doğurur.
İşçi ücretsiz izne zorlanmışsa durum değişir mi?
Evet. Rızası olmadan ücretsiz izne zorlanan işçinin bu sürede yeni iş bulması doğruluk ve bağlılık ilkesine aykırılık sayılmaz; işverenin haklı fesih imkânı doğmaz.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 sayılı İş Kanunu (25 ve 58’inci maddeler)mevzuat.gov.tr
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (23’üncü madde)mevzuat.gov.tr
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (396’ncı madde – sadakat borcu)mevzuat.gov.tr
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.