Yıllık izin, anayasal temeli olan bir dinlenme hakkıdır; iş sözleşmesi devam ederken ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İzin ücretine hak kazanılması için iş sözleşmesinin sona ermesi şarttır; sona ermenin şekli ve haklı nedene dayanıp dayanmadığı önemli değildir. Sözleşme sürerken izin yerine yapılan ödemeler avans sayılır ve fesihten sonra hesaplanacak izin ücretinden mahsup edilir.
Yıllık İzin Hakkının Niteliği
Yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İşçinin iş sözleşmesinin devamı süresinde kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında izin hakkının bulunduğunun tespitini istemesinde hukuki menfaati vardır.[1]
Uyuşmazlık ve Yasal Dayanak
Taraflar arasında uyuşmazlık, işçinin kullandırılmayan izin sürelerine ait ücretlere hak kazanıp kazanmadığı noktasında toplanmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 59’uncu maddesinde, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçiye kullandırılmayan yıllık izin sürelerine ait ücretlerin son ücret üzerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır. Bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi bulunmamaktadır.[2]
İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte izin ücreti muaccel olur, ancak faiz başlangıcı bakımından işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi gerekir.[3]
Birikmiş izin ücretlerinin talep edilebilmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır; iş sözleşmesi devam ederken izin ücreti istenemez. Bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi bulunmamaktadır.[4]
İznin Satılamazlığı
4857 sayılı Kanunun 59’uncu maddesi uyarınca, iş sözleşmesinin; işçi veya işveren tarafından feshi, sona ermesi veya işçinin ölümü hallerinde, hak kazanılıp da herhangi bir nedenle kullanılmayan yıllık izin süreleri, izin ücretine dönüşmektedir.
İşçi ve işveren, iş sözleşmesi devam ettiği sürece iznin ücret/para olarak karşılanması hususunda anlaşma yapmış olsalar da bu sözleşmeler geçerli olmayacak ve iznin ücret/para olarak karşılanması mümkün bulunmayacaktır (İznin Satılamazlığı). İş sözleşmesinin sona ermesi halinde yıllık ücretli izin hakkının “ücret” olarak karşılanması dışında başka bir çözüm yolu bulunmamaktadır. Yıllık ücretli izin hakkı kamu düzenine ilişkin olup, bu haktan para karşılığı vazgeçilemez.
Çalışırken Yapılan Ödemelerin Durumu
Yıllık izin hakkı Anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İşçinin iş sözleşmesinin devamı süresinde kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün değildir.
Çalışma sürerken yıllık izin kullanılmaksızın ücretinin ödenmesi, iş akdinin sona ermesinden sonra aynı dönem için yıllık izin ücretinin talep edilmesine engel değildir. Zira çalışma sürerken yıllık izin kullandırılması yerine ücretinin ödenmesi yıllık izin hakkını ortadan kaldırmaz. Yıllık izin Anayasal temeli olan bir dinlenme olup izin hakkından feragat edilemez. Davacının sözü edilen dilekçeleri yıllık izin hakkını bertaraf etmez. Yıllık izin ücreti son ücret üzerinden hesaplanmalı, davacının imzasını içeren dilekçelerinde yazılı ödeme tutarları avans mahiyetinde kabul edilmeli ve mahsup edilerek sonuca gidilmelidir.[5]
Sık Sorulan Sorular
Çalışırken kullanılmayan izin paraya çevrilebilir mi?
Hayır. İş sözleşmesi devam ederken izin ücrete dönüşmez; bu yönde yapılan anlaşmalar geçerli değildir.
İzin ücreti ne zaman muaccel olur?
İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte; faiz için işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi gerekir.
İzin ücreti hangi ücret üzerinden hesaplanır?
Son ücret üzerinden.
Çalışırken izin yerine ödeme yapılmışsa ne olur?
Bu ödemeler avans sayılır; fesihten sonra hesaplanan izin ücretinden mahsup edilir.
Feshin şekli izin ücretini etkiler mi?
Hayır. Sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi yoktur.
Dipnotlar
- Yrg. 9. HD., T. 25.02.2010, E. 2010/3038, K. 2010/4950; Yrg. 9. HD., T. 14.12.2010, E. 2010/30973, K. 2010/37847
- Yrg. 9. HD., T. 07.01.2019, E. 2015/28152, K. 2019/109; Yrg. 22. HD., T. 15.01.2019, E. 2016/3650, K. 2019/904; Yrg. 22. HD., T. 03.02.2020, E. 2017/26822, K. 2020/1421
- Yrg. 9. HD., T. 25.02.2010, E. 2010/3038, K. 2010/4950; Yrg. 9. HD., T. 18.04.2018, E. 2015/15632, K. 2018/9004
- Yrg. 9. HD., T. 09.05.2017, E. 2015/20977, K. 2017/8286
- Yrg. 9. HD., T. 20.05.2019, E. 2016/2365, K. 2019/11395
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 4857 sayılı İş Kanunu (53–59’uncu maddeler — yıllık ücretli izin)mevzuat.gov.tr
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.