SGK denetimlerinde ifade alınırken kişinin durumuna göre özel usuller uygulanır: işitme/konuşma engellilerde yazılı ifade ya da iletişim becerisi olan bir kişi, görme engellilerde ve okuma yazma bilmeyenlerde ifade verenin kabul ettiği üçüncü bir kişi, yabancı uyruklularda tercüman, küçük ve kısıtlılarda veli veya vasi hazır bulundurulur. Ceza infaz kurumunda veya silah altında bulunanların ifadesi ilgili kurum aracılığıyla, yatarak tedavi görenlerinki ise hekim izniyle alınır. Her durumda yardımcı olan kişinin kimlik bilgileri ve imzası tutanağa yazılır.
SGK denetimlerinde ifadesi alınan kişilerle ilgili özel ifade alınma işlemlerini aşağıdaki başlıklar altında değerlendirebiliriz.
İşitme ve Konuşma Engelliler
İşitme ve konuşma engelli kişilerden yazılı ifade almak mümkün ise, sorular yazılı olarak verilir, cevapları yazılı olarak alınır. Ancak, bu kişilerin okuma yazma bilmemesi halinde denetim elemanı, işitme ve konuşma engelliler ile iletişim becerisi olan bir kişi aracılığı ile ifade alır. Düzenlenen tutanağa ifade alımında yardımcı olan kişinin de adı soyadı ve imzası alınır.
Görme Engelliler
Görme engelli kişilerden ifade alımında okuma–yazma bilen üçüncü bir kişi hazır bulundurulur. Bu kişinin ifade veren tarafından kabul edilen bir kişi olmasına dikkat edilir. Bu durum tutanakta belirtilir. Düzenlenen tutanak üçüncü kişiye yüksek sesle okutturulur. Tutanağa ifade verenin mührü, özel işareti veya parmak izi ile üçüncü kişinin de adı soyadı ve imzası alınır.
Yabancı Uyruklular
Yabancı uyrukluların ifadesi alınırken, tanzim edilen tutanağa Türkçe bilip bilmedikleri, biliyorlarsa okuyup okuyamadıkları, anlayıp anlamadıkları mutlaka yazılır. Denetimi yapan denetim elemanı, ifadesi alınacak yabancının konuştuğu dili biliyorsa ifadeyi alır. Aksi halde, tercüman vasıtasıyla ifadeyi alarak düzenleyeceği tutanağa tercümanın adı soyadı ve imzasını da alır. Tercüman bulunamaması halinde ifadesi alınacak kişinin dilini bilen başka kişilerden de yararlanılabilir. İzinsiz çalışan yabancının ifadesinin alınmasında tercüman bulunamaması halinde kolluk kuvvetlerinden yararlanılıp ifadesinin alınması sağlanır. İzinsiz çalışan yabancının pasaport kayıtlarına göre, pasaportu yoksa yerine geçen belgedeki kayıtlara göre kimliği tespit edilir, yurt içindeki adresi de tutanağa yazılır.
Okuma Yazma Bilmeyenler ile İmza Atamayanlar
Bu kişilerin ifadelerinin alınmasında, kabul edecekleri, okuma-yazma bilen üçüncü bir kişi hazır bulundurulur ve tutanağa üçüncü kişinin de kimlik bilgileri ile imzası alınır. İmza atamayanların, varsa mühürleri kullanılır. Mührün olmaması halinde, tutanağa sol elinin başparmağı, yoksa sağ elinin başparmağı, o da yoksa diğer parmaklarından birinin izi alınır. Bu durum ve hangi parmağın izinin alındığı tutanakta belirtilir.
Küçükler, Kısıtlılar, Fiil Ehliyeti Olmayanlar
Bu kişilerin ifadelerinin alınmasında veli veya vasileri hazır bulundurulur ve tutanağa veli veya vasilerinin de kimlik bilgileri ile imzası alınır. Tutanakta, ifadesi alınan kişinin özel durumu ve ifadenin velisinin veya vasisinin huzurunda alındığı belirtilir. İfade alınması sırasında, ifade veren ile veli veya vasinin farklı beyanlarda bulunmaları, velinin/vasinin ifadesine ayrıca gerek duyulmaması veya konu hakkında velinin/vasinin bilgi sahibi/görgü tanığı olmaması halinde, alınan ifadeler diğer bulgu ve tespitlerle birlikte değerlendirilir.
Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinde Bulunanlar ile Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirmek Üzere Silah Altında Bulunanlar
Ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde bulunanların ifadesi, hükümlü veya tutuklunun bulunduğu cezaevi veya müessese müdürü, bunlar da yoksa idare eden memurlar aracılığıyla, askerlik yükümlülüğünü yerine getirmek üzere silah altında bulunanların ifadesi ise bağlı bulundukları askeri kurumun amirleri veya görevlendirecekleri yetkililer aracılığıyla alınır. İfadeyi alacak kurum ve kuruluştan, ifadesi alınması istenen kişinin kimlik bilgileri, ifade isteminin nedeni ve kendisine sorulacak sorular açıkça belirtilerek, yazı ile talepte bulunulur. Yazı ekinde, İfade Tutanağı örneği de gönderilir.
Sağlık Kuruluşlarında Yatarak Tedavi Görenler
Sağlık kuruluşlarında yatarak tedavi görenlerden uzun süre daha tedavileri devam edeceği anlaşılanların ifadesi, ilgili hekimlerin “hastanın ifade verebileceği” hususunda verecekleri izin üzerine alınabilir. İfade tutanağında, ilgilinin ifadesi yanında, ifade alınmasına izin veren hekimin kimlik bilgileri ile izin verdiğine dair husus da yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Üçüncü kişiyi kim seçer?
Görme engelliler ile okuma yazma bilmeyenlerde, hazır bulundurulacak üçüncü kişinin ifade veren tarafından kabul edilen bir kişi olmasına dikkat edilir.
İmza atamayan kişide ne yapılır?
Varsa mührü kullanılır; yoksa sol elinin başparmağı, o da yoksa sağ elinin başparmağı, o da yoksa diğer parmaklarından birinin izi alınır ve hangi parmağın izinin alındığı tutanakta belirtilir.
Tercüman bulunamazsa ifade alınamaz mı?
Alınır. İfadesi alınacak kişinin dilini bilen başka kişilerden yararlanılabilir; izinsiz çalışan yabancıda kolluk kuvvetlerinden yararlanılır.
Hastanede yatan kişiden ifade alınabilir mi?
Tedavisi uzun sürecekse, ilgili hekimin “hastanın ifade verebileceği” yönündeki izniyle alınabilir; izin veren hekimin kimlik bilgileri tutanağa yazılır.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (59’uncu madde — Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi)mevzuat.gov.tr
- Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.