İş sözleşmesi sona erdiğinde ödenen kullanılmamış yıllık izin ücreti 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesi kapsamında ücret sayılır; sözleşmenin feshinde hak edildiğinden, ne zaman ödenirse ödensin feshin gerçekleştiği ayın prime esas kazancına dâhil edilerek sigorta primine tabi tutulur. Bu tutar prim gün sayısını artırmaz; ay içinde çıkış varsa tavan, o aydaki gün sayısıyla orantılı uygulanır. Ödeme üzerinden ayrıca 193 sayılı Kanun’un 94’üncü maddesine göre gelir vergisi ve 488 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı tabloya göre damga vergisi kesilir.
Prime Esas Kazanç Düzenlemesi
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükmüne göre, 4/1-a kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının belirlenmesinde, ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dâhil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.
Kanunun “tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (12) numaralı bendinde “ücret” kavramı, saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı ifade etmek şeklinde tanımlanmıştır.
İş Kanunu’nda Ücret
4857 sayılı İş Kanunu’nun 32’nci maddesinin birinci fıkrasına göre, genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. 4857 sayılı Kanunun, 41, 42 ve 43’üncü maddeleri uyarınca yapılan fazla çalışmalar ve 46’ncı maddesi uyarınca hak kazanılan hafta tatili ile 47’nci maddesi uyarınca ulusal bayram ve genel tatil günleri için ücret, 57’nci maddesi uyarınca hak kazanılan yıllık izin ücreti ödenmektedir.
Yıllık İzin Ücretinin Prime Tabi Tutulması
4857 sayılı Kanun gereğince hak edilen yıllık izin ücretleri, 5510 sayılı Kanunun 80’inci maddesi kapsamına giren ücretler kapsamında değerlendirildiğinden; sigortalıların hak kazanıp da kullanmadığı izin süresine ait ücretlerin, akdin feshedilmesi halinde ödenmesinin zorunlu olduğu, dolayısıyla akdin feshinde hak edildiği nazara alınarak, sigortalılara ödendiği ayın (feshedilme tarihini içeren ayın) kazancına dâhil edilmek suretiyle sigorta primlerine tabi tutulacaktır. İzin ücretinin akdin feshinden sonra ödenmesi halinde ise, izin ücretine akdin feshinde hak kazanılmış olduğundan, yine akdin feshedildiği ayın kazancına dâhil edilerek sigorta primi kesilir. Örneğin; 2021 yılında hak kazanmış olduğu yıllık iznini kullanmayan (B) sigortalısının 2022/Ağustos ayında işten ayrıldığı varsayıldığında, söz konusu sigortalının izin ücretinin hangi tarih itibariyle ödeneceği üzerinde durulmaksızın bahse konu sigortalının hak kazanmış olduğu yıllık izin ücreti 2022/Ağustos ayına ait prime esas kazanca dâhil edilecektir.
Bu açıklamalar çerçevesinde, kullanılmayan izin ücreti asıl ücrete dâhil olduğundan, hak edilen ücret ile kullanılmayan yıllık izin ücretinin toplamı prime esas kazancın tavan sınırını aşmış olsa dahi tavana kadar bildirim yapılır. Ancak, işçinin örneğin ay içinde işten çıkışı yapılmışsa gün sayısı kadar prime esas kazancın üst sınırı uygulanmalıdır. Aksi halde, e-beyanname sistemi bu bildirimi kabul etmez.
Prim Gün Sayısına Etkisi
İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Sigortalıların hak kazanıp da kullanamadıkları izin süresine ait ücretin ödenmesi zorunlu olup, bu ücretin iş sözleşmesinin feshinde hak edildiği dikkate alınarak, sözleşmenin feshedildiği ayın kazancına dâhil edilir. Bu tutar, sadece prim matrahına dâhil edilerek gün sayısında herhangi bir artış doğurmaz. Başka bir ifade ile İş Kanunu, hak edilip de kullanılmayan yıllık izin süresi ücretinin akdin feshinde ödenmesini öngörmesine karşın, izin ücretinin ödenmesi, prim ödeme gün sayısında bir artış getirmemektedir. Bu nedenle, akdin feshinde ödenen izin ücreti için sigorta prim belgelerinde ayrıca bir gün ilavesi de söz konusu olmayacaktır. Sigorta primine esas kazanç, o ay içinde ücret alınan gün sayısına göre hesaplanmalıdır. İzin ücretinin sözleşmenin feshinden sonra ödenmesi durumunda, izin ücretine, sözleşmenin feshinde hak kazanılmış olduğundan sözleşmenin feshedildiği ay kazancına dâhil edilir.
Gelir ve Damga Vergisi
Yıllık izin ücreti ödenirken 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61’inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden 103 ve 104’üncü maddelere göre vergi tevkifatı yapılır.” hükmüne göre gelir vergisi; 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na ekli 1 sayılı tablonun “IV. Makbuzlar ve diğer kâğıtlar” başlığı altında yapılan düzenlemeye göre de damga vergisi kesilecektir.
Sık Sorulan Sorular
Kullanılmayan izin ücreti hangi ayın prime esas kazancına eklenir?
Sözleşmenin feshedildiği ayın kazancına. İzin ücretine feshin gerçekleştiği anda hak kazanıldığından, ödeme fesihten sonra yapılsa bile fesih ayına dâhil edilerek sigorta primi kesilir.
İzin ücreti prim gün sayısını artırır mı?
Hayır. Tutar yalnızca prim matrahına eklenir; prim ödeme gün sayısında artış yapılmaz ve prim belgelerinde ayrıca gün ilave edilmez.
Ücret ile izin ücretinin toplamı tavanı aşarsa ne olur?
Tavana kadar bildirim yapılır. İşçinin ay içinde çıkışı yapılmışsa üst sınır, o aydaki gün sayısı kadar uygulanır; aksi hâlde e-beyanname sistemi bildirimi kabul etmez.
İzin ücretinden hangi vergiler kesilir?
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesi uyarınca gelir vergisi tevkifatı ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) sayılı tablonun “IV. Makbuzlar ve diğer kâğıtlar” bölümü uyarınca damga vergisi kesilir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (3’üncü maddenin (12) numaralı bendi; 80’inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi)mevzuat.gov.tr
- 4857 sayılı İş Kanunu (32, 41, 42, 43, 46, 47 ve 57’nci maddeler)mevzuat.gov.tr
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (61, 94, 103 ve 104’üncü maddeler)mevzuat.gov.tr
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ((1) sayılı tablo, IV. Makbuzlar ve diğer kâğıtlar)mevzuat.gov.tr
Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.