Mahmut Akman
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 15.07.2026
Kaynak: 14 Temmuz 2026 Tarihli Resmi Gazete (Anayasa Mahkemesi Kararı)
1. Giriş ve Hukuki İncelemenin Esası
Sosyal güvenlik sisteminde, vefat eden sigortalının kız çocuklarına veya dul eşine bağlanan ölüm aylığı/geliri (kamuoyunda bilinen adıyla yetim veya dul maaşı), hak sahiplerinin evlenmesi durumunda kesilmektedir. Ancak, sırf bu aylığı almaya devam edebilmek amacıyla eşinden kağıt üzerinde (anlaşmalı olarak) boşanıp, aynı evde fiilen birlikte yaşamaya devam eden kişilerin tespiti, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından denetim raporlarıyla takip edilmekteydi.
Bu durumun tespiti halinde aylıkların kesilmesini ve geçmişe dönük borç tahakkuk ettirilmesini öngören 5510 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmuştur. Yüksek Mahkeme, mülkiyet hakkı, devletin mali dengesi ve sosyal güvenlik ilkelerini harmanlayarak tarihi nitelikte bir ret kararı vermiş ve ilgili hükmün Anayasa’ya tamamen uygun olduğuna hükmetmiştir.
2. Anayasa Mahkemesi Kararının Teknik Detayları ve Yasal Sonuçları
14 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar uyarınca, hukuki süreç ve yasal yaptırımlar şu kesin zemin üzerinde yürümeye devam edecektir:
- Kesinleşen Kanun Hükmü: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlıklı 56’ncı maddesinin ikinci fıkrası aynen korunmuştur:“Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.”
- İptal İsteminin Reddi: AYM, söz konusu düzenlemenin hakkın kötüye kullanılmasını engelleme amacı taşıdığını, sosyal güvenlik hakkının sınırları içinde kaldığını belirterek iptal istemini kesin olarak reddetmiştir.
- Geriye Dönük Tahsilat (96. Madde): Bu kararla birlikte, SGK denetmenleri veya alo 170 ihbar hatları üzerinden yapılan incelemelerde, boşandığı eşiyle fiilen aynı ikametgahta yaşadığı saptanan kişilerin aylıkları derhal kesilecek ve kendilerine ödenmiş olan tüm geçmiş maaşlar, Kanun’un 96. maddesi uyarınca yasal faiziyle birlikte borç çıkartılarak geri tahsil edilecektir.
3. İnsan Kaynakları ve Şirket Yönetimleri İçin Operasyonel Notlar
Daha önceki sirkülerlerimizde (2026/114) Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik değişiklikleri ile çalışanların geçmiş tanı geçmişinin korunmasından ve (2026/91) SGK’nın yayımladığı birleştirilmiş güncel SUT metninden bahsetmiştik. Anayasa Mahkemesi’nin bu son kararı, kurumsal şirketlerin İK ve idari işler departmanları için dolaylı ama çok kritik şu takipleri gerektirmektedir:
- Çalışan Bildirimleri ve İkametgah Güncelliği: Şirketlerde görev yapan ve anne/babasından ötürü SGK’dan yetim aylığı alan personelin, boşanma sonrasında beyan ettiği MERNİS ikamatgah adresi ile eski eşinin adres bilgileri SGK otomasyon sistemleri tarafından çapraz sorgulamaya tabi tutulmaktadır. Çalışanların bu konuda yasal risk altında kalmamaları adına, adres değişikliklerini şirkete ve nüfus müdürlüklerine doğru beyan etmeleri yönünde bilgilendirilmeleri önem arz eder.
- İhbar ve Denetim Süreçlerinin Hukuki Boyutu: AYM bu hükmü kesin olarak Anayasa’ya uygun bulduğundan, sahada SGK denetmenlerinin muhtarlık kayıtları, fatura abonelikleri ve komşu ifadelerine dayalı olarak düzenleyeceği “fiilen birlikte yaşama” raporlarına karşı açılacak davaların kazanılma ihtimali hukuken oldukça zayıflamıştır. Dolayısıyla, riskli durumda olan hak sahiplerinin yasal faiz ve haciz yüküyle karşılaşmamak adına mevcut durumlarını mevzuata uygun hale getirmesi gerekmektedir.
Anayasa Mahkemesi’nin 14 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5510/56-2 maddesine ilişkin ret kararının gerekçeli tam metnine ve SGK 96. madde borç yapılandırma algoritmalarına ulaşmak için kurumsal hukuk veri bankalarınızı kontrol edebilirsiniz.
