Maktu ücret, bordro operasyonunu kolaylaştırır: maaş sabittir, aylar arasında dalgalanma azdır, “tam ay çalıştı” varsayımıyla süreç hızlı yürür. Ancak bir noktada bu kolaylık tuzağa dönüşür:
Maktu ücretli çalışanda eksik gün (rapor, ücretsiz izin, devamsızlık vb.) oluştuğunda bordro, “tam ay” mantığıyla devam edemez.
Aksi halde hem çalışan netinde hem de SGK/vergi beyanlarında sessiz ama ciddi hatalar oluşur.
Bu yazıda, maktu ücretli bir çalışanın ay içinde eksik günü varsa bordronun nasıl ele alınması gerektiğini; pratik, denetimde savunulabilir bir yöntemle anlatıyoruz.
1) Önce doğru soruyu soralım: “Eksik günün sebebi ne?”
Eksik gün tek tip değildir. Bordro kurgusu, sebebe göre değişir. Bu yüzden ilk ayrım:
- Rapor (istirahat) / sağlık raporu
- Ücretsiz izin
- Devamsızlık / işe gelmeme
- Kısmi süreli çalışma / giriş-çıkış ayı (ayın tamamında çalışmama)
- Diğer eksik gün halleri (doğum, askerlik vb. süreçler)
Aynı “eksik gün sayısı” farklı sebeplerle oluşabilir; bordro çıktısı aynı görünse bile beyan mantığı farklı olur.
2) Maktu ücret = “tam ay” değildir. Maktu ücret, sadece “ücretin sabit” olduğu anlamına gelir.
Maktu ücretli bir çalışanın ay içinde eksik günü varsa şu iki prensip devreye girer:
- Prim gün sayısı eksik güne göre düşer (SGK tarafı)
- Ücretin hangi kısmının ödeneceği / kesileceği eksik günün türüne göre belirlenir (bordro tarafı)
Sahadaki en büyük hata şudur:
Eksik gün varken bordroda 30 gün tam ücret + eksik gün bildirimi gibi çelişkili kombinasyonlar görmek.
3) Bordroyu doğru kurmanın omurgası: “Gün – Ücret – Beyan” üçlüsünü eşleştirmek
Eksik günlü maktu ücret bordrosunda üç şeyin aynı hikâyeyi anlatması gerekir:
- Puantaj/fiili gün (İK kaydı)
- Bordro ücreti (ödenen/kesilen)
- SGK bildirimi (gün + PEK) ve vergi matrahı
Eğer bu üçlü aynı senaryoyu anlatmıyorsa, ay kapanışında görünmese bile denetimde çıkar.
4) Uygulama yöntemi: 6 adımda güvenli bordro
Adım 1 — Eksik gün tipini ve günlerini netleştir (gün gün)
Rapor/izin/devamsızlık hangi tarihler?
Bu bilgi bordronun “çarpanı”dır.
Adım 2 — Prim gün sayısını doğru belirle (SGK)
Eksik gün varsa prim gün sayısı düşer. Burada kritik olan:
- Eksik gün nedeni kodu doğru mu?
- Rapor ise rapor kayıtları/iş göremezlik süreci tamam mı?
- Ücretsiz izin ise yazılı izin/olur var mı?
Adım 3 — Ücret kesintisi mantığını belirle (maktu ücrette kritik karar)
Eksik gün her zaman “ücret kesilir” demek değildir. Örnek mantık:
- Rapor: Bazı şirketler ücret tamamlama yapar, bazıları yapmaz. Yapıyorsanız “hangi günlerin karşılığı” net olmalı.
- Ücretsiz izin: Kural olarak ücret ödenmez; eksik gün ücret kesintisi ortaya çıkar.
- Devamsızlık: Ücret kesilir, ayrıca disiplin süreçleri devreye girebilir.
Önemli olan: Bordroda görünen “ödenen ücret” ile “prim günü” birbirini yalanlamasın.
Adım 4 — Günlük ücret yaklaşımı (maktu ücrette pratik hesap)
Maktu ücreti eksik günle ilişkilendirmenin pratik yolu şudur:
- Aylık maktu ücretin “günlük karşılığı” üzerinden eksik gün ücret etkisini hesaplamak
- Kesinti veya tamamlamayı ayrı bordro kalemi olarak göstermek
Burada amaç sadece matematik değil; bordro kalemlerinin denetimde anlaşılır olması.
Adım 5 — SGK PEK ve vergi matrahını “aynı hikâyeye” oturt
Eksik gün nedeniyle:
- PEK (prime esas kazanç) ve
- vergi matrahı
senaryoya göre değişebilir. Rapor/ücretsiz izin/devamsızlık durumunda “ne ödendi/ne ödenmedi” kararınızın beyanlara yansıması tutarlı olmalı.
Adım 6 — Ay kapanış dosyasını üret (ispat seti)
Eksik günlü aylar, denetimde en sık sorulan aylardır. Bu yüzden arşiv:
- Eksik gün belgeleri (rapor, izin formu vb.)
- Puantaj (fiili gün)
- Bordro kalem raporu (kesinti/tamamlama)
- SGK bildirimi + muhtasar çıktısı
5) Teknopark / Ar-Ge gibi istisna/teşvikli bir kurgu varsa (ek kritikler)
Maktu ücretli çalışanın eksik günü varsa ve Teknopark/Ar-Ge istisnası uygulanıyorsa, hata riski katlanır. Çünkü burada yalnız “eksik gün” değil, fiili proje günleri de devreye girer.
Bu noktada güvenli yaklaşım:
- Teşvik/istisna projede fiilen çalışılan günlere bağlanmalı
- Rapor/eksik gün olan haftalarda hafta tatili otomatik teşvikli sayılmamalı
- Aynı ayda personel için iki ayrım (teşvikli günler + standart günler) net olmalı
- Muhtasar tarafında proje kodu görünür olmalı
6) En sık yapılan 7 hata (hızlı kontrol)
- Eksik gün varken “30 gün tam ücret” mantığıyla devam etmek
- Prim gününü düşürüp PEK’i tam ay gibi bırakmak
- Rapor günlerinde ücret tamamlaması yapıp bunu kalem bazında iz bırakmadan “maaşın içinde eritmek”
- Ücretsiz izin günlerini eksik gün bildirip ücreti kesmemek (veya tersini yapmak)
- Aynı ay hem eksik gün hem teşvik varken hafta tatilini otomatik teşvikli saymak
- Teknopark/Ar-Ge’de proje günleri net değilken istisna uygulamak (“oran tutturalım” yaklaşımı)
- Ay kapanış dosyasında belge/puantaj/çıktı setini tutmamak
7) Son not: Bu ay “küçük” görünen farklar, birikince büyük risk olur
Eksik günlü aylar, bordronun en kırılgan aylarıdır. “Bir şey olmaz” diye geçilen küçük sapmalar; yıl boyunca tekrar edince hem beyan tutarlılığını hem de çalışan güvenini zedeler.
Bu yüzden önerimiz net:
Eksik günlü maktu ücret bordroları, standart ay kapanışından ayrı bir mini kontrol süreciyle kapanmalı.
Sık Sorulan Sorular (FAQ)
Soru 1: Maktu ücretli çalışanda eksik gün olunca maaş mutlaka kesilir mi?
Cevap: Hayır. Kesinti veya ücret tamamlaması, eksik günün sebebine (rapor/ücretsiz izin/devamsızlık) ve şirket politikasına göre değişir. Kritik olan; bordro kalemleri, SGK gün/PEK ve vergi matrahının aynı senaryoyu anlatacak şekilde tutarlı olmasıdır.
Soru 2: Eksik gün varken prim gün sayısını düşürüp ücreti tam ödersek sorun olur mu?
Cevap: Bu yaklaşım bazı durumlarda çelişki yaratır ve denetimde soru doğurur. “Fiilen çalışılmayan gün” ile “ödenen ücret” ilişkisinin kalem bazında iz bırakacak şekilde açıklanması gerekir.
Soru 3: Teknopark/Ar-Ge istisnası olan maktu ücretli çalışanda eksik gün daha mı riskli?
Cevap: Evet. Çünkü eksik günle birlikte fiili proje günlerinin ayrımı da gerekir. Hafta tatili otomatik teşvikli sayılmamalı; teşvikli günler fiili proje günleri üzerinden yönetilmelidir. Muhtasar tarafında proje kodu görünürlüğü sağlanmalıdır.
