Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yayımlanan güncel özelgede; dövize endeksli olarak düzenlenen hayat sigortası poliçelerinin süre dolumu veya erken sonlandırılması (ayrılma/iştira) nedeniyle sigortalılara yapılan toplu ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden yapılacak Gelir Vergisi kesintisi (stopaj) matrahının tespitinde, anaparaya isabet eden kur farklarının da irat tutarına dâhil edilmesi gerektiği açıklanmıştır.
Düzenlemenin ve Özelgenin Kapsamı
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 75’inci maddesinin ikinci fıkrasının (15) numaralı bendi ile 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının (15) numaralı bendi hükümleri çerçevesinde yayımlanan özelgede öne çıkan hususlar şunlardır:
- Menkul Sermaye İradı Niteliği: Şahıs sigorta şirketleri tarafından hayat sigortası poliçeleri kapsamında sigortalılara yapılan irat ve toplu ödemeler, ödenen birikim tutarı ile ödenen primler arasındaki fark (getiri) oranında menkul sermaye iradı sayılmaktadır.
- Kur Farklarının İrat Matrahına Etkisi: Dövize endeksli hayat sigortalarında poliçe süresince ödenen primlerin TL karşılıkları ile poliçe sonunda sigortalıya ödenen toplam tutarın TL karşılığı arasındaki fark birikim getirisi/irat olarak kabul edilir. Bu doğrultuda, anaparada meydana gelen kur artışları (kur farkları) da elde edilen irat tutarının ayrılmaz bir parçası sayılarak stopaj matrahına eklenir.
- Stopaj Uygulaması: Sigorta şirketleri tarafından hak sahibine yapılan toplu ödemelerde, poliçenin sistemde kalma süresine göre (10 yıldan az, 10 yıl ve üzeri veya vefat/maluliyet hallerinde) GVK m. 94 uyarınca geçerli olan stopaj oranları, kur farkları dâhil edilerek hesaplanan net irat matrahı üzerinden uygulanacaktır.
Kimler Etkileniyor?
GİB özelgesinde yer alan vergilendirme esaslarından doğrudan etkilenen taraf ve kurumlar:
- Dövize endeksli veya dövize dayalı hayat sigortası poliçesi bulunan gerçek kişi sigortalılar ve birikim sahipleri
- Türkiye’de faaliyet gösteren hayat ve emeklilik sigortası şirketleri
- Sigorta şirketlerinin aktüerya, mali işler ve vergilendirme operasyon birimleri
- Şahıs sigortası getirilerinin vergilendirilmesini takip eden Mali Müşavirler (SMMM), YMM’ler ve Vergi Danışmanları
Kritik Vergisel Esaslar Tablosu
| Konu / Parametre | Açıklama / Özelge Esası | Yasal Dayanak |
| Gelir Türü | Menkul Sermaye İradı (MSİ) | GVK m. 75/15 |
| Kur Farkının Durumu | Stopaj Matrahına Dâhil Edilir | GİB Özelgesi (39057) |
| Vergilendirme Yöntemi | Kaynakta Kesinti (Stopaj / Tevkifat) | GVK m. 94/15 |
Operasyonel Kontrol Listesi
Yanlış Yorumlanabilecek Noktalar
Dövize endeksli hayat sigortalarında ödenen primlerin geri alınması esnasında oluşan kur farkı, safi bir sermaye değer artışı veya muafiyet kapsamında değerlendirilmez. Özelgeye göre ödenen primlerin TL tutarı ile geri alınan toplu paranın TL karşılığı arasındaki her türlü olumlu fark (kur farkı dâhil) “irat” kabul edilmekte ve stopaj matrahına girmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Dövize endeksli hayat sigortası ödemesinde kur farkından vergi kesilir mi?
Evet. GİB’in 39057 sayılı özelgesine göre dövize endeksli hayat sigortası poliçesinin sonlanması nedeniyle yapılan toplu ödemelerde, anaparaya ilişkin kur farkları irat tutarına dâhil edilerek Gelir Vergisi stopajına tabi tutulur.
Stopaj kesintisini kim beyan edip öder?
Stopaj kesintisi ödemeyi yapan hayat sigortası şirketi tarafından vergi sorumlusu sıfatıyla kaynakta kesilir ve Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile vergi dairesine ödenir.
Bu sirkülerde atıf yapılan belgeler