Anayasa Mahkemesi Kararı: Boşandığı Eşiyle Fiilen Birlikte Yaşayanların Aylıklarının Kesilmesi Hükmü Anayasa’ya Uygun Bulundu

Mahmut Çolak
İş ve Sosyal Güvenlik Danışmanı
Tarih: 15.07.2026
Kaynak: Anayasa Mahkemesinin 26.03.2026 tarihli ve E: 2025/210, K: 2026/70 sayılı kararı — 14.07.2026 tarihli ve 33310 sayılı Resmî Gazete

İtirazın Konusu ve Başvuru Yolu

• Başvuran: İstanbul Anadolu 21. İş Mahkemesi (itiraz yolu — somut norm denetimi).
• Olay: Davacının boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle ölüm aylığının kesilmesi ve hakkında borç bildirim belgesi düzenlenmesi işlemlerinin iptali istemiyle açılan davada, mahkeme kuralı Anayasa’ya aykırı bulmuş ve iptali için başvurmuştur.
• İleri sürülen aykırılık: Anayasa’nın 9, 10, 17, 20, 35, 125 ve 141’inci maddeleri.

İncelenen Kural

5510 sayılı Kanunun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlıklı 56’ncı maddesinin ikinci fıkrası şu hükmü taşımaktadır: “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.”

Anayasa Mahkemesinin Gerekçesi

• İnceleme çerçevesi: Kural, Anayasa’nın 10, 13 ve 35’inci maddeleri yönünden incelenmiştir. Anayasa’nın 17 ve 20’nci maddeleri yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiş; 9, 125 ve 141’inci maddelerle ilgi görülmemiştir.
• Karşılaştırma ölçütü: Hak sahibi sıfatıyla aylık alan konumuna boşanmak suretiyle gelmeyen ve evli olmadığı bir kişiyle fiilen birlikte yaşayanlar ile kural kapsamındaki eş ve çocuklar, ölüm geliri ve aylığından yararlanma bakımından karşılaştırılmaya müsait şekilde benzer durumda değildir. Buna karşılık, boşanma nedeniyle hak sahibi statüsünde gelir ve aylık alan kişilerin birbirleriyle benzer durumda olduğu açıktır.
• Farklı muamelenin temeli: Kural kapsamındaki kişilerin aylıklarının kesilmesi ve ödemelerin geri alınması hakkın kötüye kullanılmasını engellemeye yönelik olduğundan, farklı muamelenin nesnel ve makul bir temeli bulunmaktadır.
• Ölçülülük: Anayasa’nın 13 ve 35’inci maddeleri yönünden yapılan incelemedeki gerekçeler, farklı muamelenin ölçülülüğü bakımından da geçerli görülmüş; müdahale ölçüsüz bulunmamıştır.
• Sonuç: Kural, Anayasa’nın 10, 13 ve 35’inci maddelerine aykırı değildir; itirazın reddi gerekir.

Hüküm

5510 sayılı Kanunun 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 26.03.2026 tarihinde oybirliğiyle karar verilmiştir.

Geri Alma Nasıl İşliyor? (5510 md. 96)

Kuralın atıf yaptığı 96’ncı madde, geri almanın süresini ve faizini ayrıntılı biçimde düzenler:

• Kasıtlı veya kusurlu davranıştan doğmuşsa: Hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte geri alınır.
• Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa: Tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı; ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, bu sürenin dolmasından sonra yapılacak ödemelerde ise sürenin sonundan itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle geri alınır.
• Mahsup ve kesinti: İlgilinin Kurumdan alacağı varsa borç bu alacaktan mahsup edilir; alacak yoksa genel hükümlere göre geri alınır. Mahsup en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanuni faiz kalan borca uygulanır. Borcun gelir ve aylıktan kesilmesi hâlinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faiziyle hesaplanan tutar, gelir ve aylıktan %25 oranında kesilir.

Bu nedenle geri almanın faizli olup olmadığı ve hangi geriye dönük süreyi kapsadığı, olayın kasıt/kusur mu yoksa Kurum hatası mı olduğuna göre değişir.

Hak Sahipleri ve Uygulayıcılar İçin Pratik Notlar

• Norm denetimi ile ispat ayrı konulardır: Karar, kuralın anayasaya uygunluğuna ilişkindir. Somut bir olayda “fiilen birlikte yaşama” olgusunun usulünce ispatlanıp ispatlanmadığı ise yargılamanın konusudur; bu kararla ispat tartışması kapanmamıştır.
• Kural yalnızca boşanma yoluyla hak sahibi olanları kapsar: Anayasa Mahkemesinin 42’nci paragraftaki değerlendirmesine göre, hak sahibi konumuna boşanmak suretiyle gelmeyen kişiler kural kapsamında değerlendirilemez.
• Borç tutarı ve faiz hesabı denetlenebilir: Geri alınan tutarın 96’ncı maddedeki on yıl / beş yıl sınırlarına ve faiz başlangıç tarihlerine uygun hesaplanıp hesaplanmadığı ayrıca incelenmelidir.
• Kesinti oranı: Borcun gelir veya aylıktan kesilmesinde oran %25’tir; bu oran, prim borçlarının ek 24’üncü madde kapsamında kesilmesinde uygulanan orandan farklıdır.

Sık Sorulan Sorular

Bu sirküler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uygulama öncesinde ilgili resmî kaynakların güncel hâli ve şirketin özel koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.